Przylądek Canaveral – Kennedy Space Center, czyli kosmiczna przygoda z NASA na Florydzie
Jeśli mielibyśmy wskazać jedno z najciekawszych miejsc do odwiedzenia na Florydzie to byłoby to zdecydowanie Kennedy Space Center i przylądek Canaveral! Zapraszamy Was do miejsca skąd startują statki kosmiczne, gdzie poznamy historię podbijania kosmosu a nawet dotkniemy prawdziwej, księżycowej skały!
Floryda kojarzy Wam się pewnie z szerokimi plażami, pięknymi zachodami słońca, Słonecznym Patrolem, karaibskim klimatem czy Disneylandem… A my chcemy polecić Wam zgoła inne miejsce, może dla wielu osób mniej oczywiste, ale nadal bardzo charakterystyczne dla tego stanu.
Centrum Kosmiczne Kennedy’ego (Kennedy Space Center) znajduje się na przylądku Canaveral, na wschodnim wybrzeżu Florydy, około godziny jazdy samochodem z Orlando. To właśnie na tym przylądku znajduje się baza NASA i stąd startują statki kosmiczne. Wizyta w tym miejscu to nie lada gratka, nie tylko dla fanów kosmosu, rakiet czy wahadłowców. To fantastyczna podróż w czasie, pełna historii odkrywania kosmosu, możliwość poczucia się jak astronauta, a nawet zobaczenia startu rakiety!
Poznamy tutaj przeszłość, dowiemy się o ostatnich działaniach i misjach, ale również planach na bliższą jak i dalszą przyszłość. I mimo, że cena jest trochę z kosmosu (w końcu miejsce kosmiczne), to uważamy, że wizyta w KSC jest warta każdego wydanego dolara.
Od razu na początku warto zaznaczyć, że to nie jest tak, że można sobie dowolnie chodzić po całym obiekcie. Dla odwiedzających przygotowany jest specjalny kompleks z budynkami wewnątrz których są wystawy, pokazy a nawet spotkania z astronautami. Dodatkowo, goście mogą wsiąść do dedykowanych autokarów i udać się na wycieczkę po obiekcie, podczas której ogląda się budynek, gdzie montowane są rakiety (ale tylko z zewnątrz), platformy startowe oraz budynek z wystawami dedykowanymi misjom na księżyc (Apollo/Saturn V).
To właśnie tą wycieczkę polecamy Wam na sam początek, ponieważ jest najkrócej czynna (zamykana na 2 godziny przed zamknięciem całego kompleksu) i dostać się do niej można jedynie autobusami jeżdżącymi po kompleksie (na podróż należy zarezerwować co najmniej 2 godziny, ale my rekomendujemy nawet 3 godziny).
// Niestety, zgodnie z informacjami na stronie, przejazdy autobusami aktualnie się nie odbywają (ze względu na pandemię). Możliwe są jedynie przejazdy do Centrum Apollo/Saturn V po wcześniejszej rezerwacji miejsca. //styczeń 2022
Po wejściu przez bramki oczom od razu ukazuje się kilka budynków oraz modele rakiet – na nie przyjdzie czas i o tym co skrywają te obiekty napiszemy trochę niżej, na początek lećmy autobusem na Księżyc!
The Kennedy Space Center Bus Tour
Po przejściu bramek należy iść w stronę budynku Atlantis, do placyku – Constelletion Plaza. Tuż obok placu znajduje się przystanek, skąd ruszają autokary wiozące na wycieczkę po najciekawszych obiektach w Kennedy Space Center. Autokary odjeżdżają dość często i jest ich sporo, ale chętnych na wycieczkę jest jeszcze więcej ;) Kolejka idzie sprawnie, ale i tak czekaliśmy ponad 30 minut zanim zajęliśmy miejsce w autobusie.
W każdym autokarze znajduje się przewodnik, który opowiada o KSC, o oglądanych obiektach, przytacza różne śmieszne anegdotki i ogólnie zajmuje się rozrywką na pokładzie. Dzięki temu podróż płynie szybko, panuje niesamowicie przyjemna atmosfera no i oczywiście jesteśmy w stanie dowiedzieć się wielu ciekawostek. Sam przejazd autokarem zajmuje około 40 minut.
Autobus wiezie turystów w kierunku budynku VAB (z ang. Vehicle Assembly Building) – jest to jeden z największych budynków na świecie (160 metrów wysokości)! Do tego ma największe drzwi i dumnie wisi na nim największa amerykańska flaga zawieszona na budynku. Yes, Great America – wszystko musi być najlepsze i największe ;) A tak na marginesie, to całe Centrum Kosmiczne ukazuje potęgę Ameryki. Oczywiście są również przedstawione porażki, błędy, tragedie, ale ogólny wydźwięk jest taki, że Amerykanie robią najlepszą robotę (a przy okazji są dobrzy w marketing).
Mimo, że autobus nie podjeżdża pod sam budynek VAB, to i tak robi olbrzymie wrażenie – w końcu nie codziennie podjeżdża się tak blisko miejsca, gdzie budowane są statki kosmiczne. O tym, jak wyjątkowy jest to budynek niech świadczą chociażby dwie ciekawostki: pracownicy po budynku często przemieszczają się rowerami, a w latach 60-tych zbierały się wewnątrz chmury i padał z nich deszcz! Obecnie działają wewnątrz potężne systemy wentylacyjne, które zniwelowały ten problem, a pracownicy nie muszą uzbrajać się w parasolki ;)
Poza objechaniem budynku, autobus jedzie do stanowisk startowych: Launch Pad 39A i Launch Pad 39B. Z tej pierwszej startowały rakiety w ramach programu Apollo (tak, to ten który miał zaprowadzić człowieka na Księżyc i bezpiecznie sprowadzić go na Ziemię) oraz wahadłowce (ang. Space Shuttle). Obecnie jest wynajmowana firmie SpaceX dla lotów komercyjnych.
Po zobaczeniu tych miejsc zza szyb autobusu, następuje dłuższy przystanek – Apollo/Saturn V Center.
Apollo/Saturn V Center – wyścig na Księżyc
Centrum Apollo i Saturn V jest osobnym kompleksem dedykowanym misjom na Księżyc. Po wyjściu z autobusu mamy czas na samodzielne oglądanie wystaw, a po zakończeniu można złapać dowolny autobus powrotny.
Jest to jedno z tych miejsc, które najbardziej i najdokładniej zapadło nam w pamięć. Dlaczego? Bo to tutaj mogliśmy niemalże poczuć się jak podczas startu rakiety, zobaczyć jak w rzeczywistości wyglądał taki statek kosmiczny, jak był zbudowany, przyjrzeć się historii lotów kosmicznych i dotknąć kawałka skały z Księżyca! Ale idźmy po kolei :)
Po wejściu do budynku czekaliśmy chwilę na przejście do pomieszczenia w pełni zaaranżowanego na wzór kontroli lotów kosmicznych. Usiedliśmy na ławkach i odliczaliśmy do startu rakiety. Kiedy zostały odpalone silniki i zaczęła się wbijać w powietrze całe pomieszczenie niemalże zaczęło się trząść, a szyby w oknach prawie wyleciały. Prawie, bo to oczywiście wszystko jest tylko zaaranżowane, aby poczuć na własnej skórze jak wyglądały starty rakiet kilkadziesiąt lat temu. Po szczęśliwym starcie odwiedzający przechodzą do olbrzymiej hali, gdzie w centralnej części wisi… rakieta!
I to nie byle jaka, pierwsza lepsza rakieta. Nad nami wisiała gigantyczna rakieta Saturn V – największa rakieta jaka była kiedykolwiek wystrzelona w kosmos. Odwiedzający mogą obejrzeć ją w całej okazałości, również jej przekrój, bo jest podzielona na kilka części. Idąc ku czubkowi rakiety trafimy na scenę lądowania na księżycu. Ta duża ekspozycja przedstawia moduł księżycowy (Lunar Module), który miał wylądować na Księżycu podczas misji Apollo 15 (ostatecznie zastąpił go moduł z pojazdem księżycowym).
Wzdłuż głównej hali, w której wisi Saturn V, znajdują się mniejsze pomieszczenia z różnymi wystawami i pokazami ukazującymi historię programu Apollo oraz wiele ciekawostek na temat ziemskiego, naturalnego satelity. Można tutaj podziwiać skały z Księżyca, kapsułę z misji Apollo 14, stroje astronautów (dokładnie te, które były na Księżycu, jeszcze z pyłem księżycowym), narzędzia, prototypy, check-listy, dzienniki pokładowe, medale… Można nawet dotknąć skały z księżyca, a dzięki projektorowi, który tworzy powierzchnię Księżyca, można zostawić na niej własne ślady.
Wśród pomieszczeń na uwagę zasługuje również część poświęcona misji Apollo 1, w której życie straciła 3 astronautów oraz przedstawienie ukazujące lądowanie na Księżycu (w poczekalni można się przenieść w lata 60-te i na malutkim, kineskopowy, czarno-białym telewizorze oczekiwać pierwszych kroków człowieka na Księżycu).
Jeśli jakimś cudem zostanie Wam tutaj chwila czasu, to na zewnątrz jest Ogród Księżycowych Drzew (Moon Tree Garden) z 12 drzewami upamiętniającymi 12 misji Apollo oraz z pomnikiem z brązu przedstawiającym astronautów z misji Apollo 11 (tak, to ta misja wylądowała szczęśliwie na Księżycu i wróciła na Ziemię).
Po zwiedzaniu Centrum Apollo/Saturn V wraca się autobusem to głównej części centrum i można rozpocząć (lub kontynuować) zwiedzanie pozostałych części.
Space shuttle Atlantis – kosmiczne promy
Kolejna wystawa, która zrobiła na nas przeogromne wrażenie, to wystawa poświęcona wahadłowcom. Znajduje się obok przystanku z którego ruszaliśmy na podróż autobusem i nie sposób jej przegapić: przed wejściem znajduje się olbrzymi zbiornik na paliwo i rakiety, które wynosiły wahadłowce w przestrzeń kosmiczną.
Po ich minięciu wchodzi się do pomieszczenia z kopułą, na której wyświetlany jest film o wahadłowcach. Po zakończeniu projekcji drzwi do dalszej części otwierają się i naszym oczom ukazuje się najprawdziwszy wahadłowiec! Mamy wręcz na wyciągnięcie ręki Atlantisa, który latał od 1985 roku aż do 2011 roku (to w tym roku zakończono ostatecznie loty wahadłowców). Wahadłowiec jest pochylony i otwarty, dzięki czemu możemy zajrzeć do jego wnętrza.
Dalsza część wystawy to szczegółowe poznawanie tych promów kosmicznych – są tutaj ich elementy, części do treningów astronautów, można nawet usiąść na fotelu pilota. Dowiemy się tutaj nie tylko jak zbudowany był wahadłowiec, ale nawet zobaczymy co i jak jedli astronauci, a nawet jak działała kosmiczna toaleta. Poza wystawami związanymi bezpośrednio z wahadłowcami można tutaj zobaczyć replikę teleskopu Hubble’a oraz poznać międzynarodową stację kosmiczną.
Dla dzieci największymi atrakcjami były wysoka zjeżdżalnia, zrobiona na wzór lądowania wahadłowca oraz wejście do stacji kosmicznej, pełnej wąskich tunelów (dorośli też się zmieszczą!).
Dla starszaków i dorosłych jest Shuttle Launch Experience – symulator startu wahadłowca (w cenie biletu).
Wśród tych pełnych ekscytacji i uśmiechu części jest jedna, która nakłania do chwili zatrzymania i zadumy – mowa oczywiście o części poświęconej tragicznym lotom Columbii i Challengera, w których katastrofach zginęli wszyscy członkowie załóg (w sumie 14 osób). Wzrok przekłuwają wystawy z rzeczami osobistymi astronautów.
Journey to Mars
Trzeba przyznać, że większość wystaw skupia się na tym co było. Jednak w pawilonie “Podróż na Marsa” dowiemy się co przed nami. Oczywiście nie brakuje tutaj również historii eksploracji Czerwonej Planety, ale znacząco większy nacisk kładzie się na plany i pomysły co dalej (nie tylko w kontekście Marsa).
Nam niestety zabrakło już sił na ten budynek i przeszliśmy go dość szybko, zatrzymując się tylko przy najbardziej przyciągających wizualizacjach, symulatorach oraz replikach łazików marsjańskich.
NASA Now + Next
Kolejny pawilon i kolejny raz jesteśmy w stanie dowiedzieć się czegoś więcej o przyszłości lotów w kosmos. Zobaczymy tutaj jakie są plany i wizje nie tylko na najbliższe lata, ale również te bardziej odległe (również świetlne ;)).
Heroes & Legends – wystawa o bohaterach
Wystawa ta znajduje się w budynku tuż za wejściem do Kennedy Space Center, po lewej stronie. Specjalnie zostawiliśmy tą część na koniec, aby skupić się na tych dotyczących wahadłowców oraz rakiet i niestety będąc wewnątrz, lecieliśmy już resztkami sił ;)
Jak nazwa wskazuje, wewnątrz poznamy amerykańskich bohaterów. Jest tutaj dedykowane pomieszczenie (the U.S. Astronaut Hall of Fame) ukazujące amerykańskich astronautów.
Ale nie tylko o nich jest tutaj mowa. Część ekspozycji jest poświęcona programowi Mercury, który miał na celu wyniesienie człowieka na orbitę okołoziemską.
Rocket Garden – Ogród Rakiet
Moglibyśmy o nich napisać na samym początku, bo są czymś co od razu rzuca się w oczy po wejściu na teren Kennedy Space Center. I można się tutaj zupełnie zatracić, bo czy na co dzień chodzi się wśród 9 rakiet?!
Stojąc u ich podnóża można przekonać się na własne oczy jakimi są cudami techniki.
Kennedy Space Center dla dzieci
Czy Kennedy Space Center jest odpowiednim miejscem dla rodzin z dziećmi? Absolutnie tak! Zarówno dorośli jak i dzieci będą tu mieli bardzo dużo radości i przyjemności.
Możliwość oglądania rakiet, zostawienia śladów na Księżycu, wejścia do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, zobaczenia centrum dowodzenia lotami kosmicznymi – to są wyjątkowe doświadczenia, które na pewno rozpalą dziecięcą wyobraźnię.
Uważamy, że takie miejsca jak te są już na tyle atrakcyjne dla dzieci, że nie potrzeba typowych atrakcji dziecięcych ;) Jeśli jednak ich szukacie to na terenie kompleksu jest kosmiczny plac zabaw oraz (albo przede wszystkim) Planet Play – duża przestrzeń, w której dzieci mogą skakać, biegać, szaleć, a przy okazji uczyć się o kosmosie.
Jedna uwaga w tej sekcji, szykujcie się na wiele pytań “Dlaczego?” podczas wizyty w Kennedy Space Center ;) Warto więc jeszcze przed wizytą tutaj wprowadzać dzieci w tematykę odkrywania kosmosu.
Atrakcje dodatkowe
Podobnie jak w innych, edukacyjnych miejscach, również i tutaj można wziąć udział w różnych fakultatywnych zajęciach, warsztatach, a nawet spotkaniach z astronautami.
Niestety nam zabrakło zupełnie czasu na tego typu atrakcje (a byliśmy niemalże od otwarcia do zamknięcia). Inna kwestia, że już sam pobyt i odwiedzenie wystaw jest mocno intensywnym przeżyciem, ale jeśli planujecie przyjechać tutaj na dwa dni, to można spojrzeć na dodatkowe atrakcje.
Co warto rozważyć? Na przykład spotkania z astronautami. O ile prezentacje są darmowe, to jeśli chcielibyście spotkać się z nimi w bardziej kameralnym gronie, to za to już trzeba zapłacić dodatkowo (50$ za osobę dorosłą i 35$ za dziecko, w cenie jest śniadanie, drink dla dorosłego oraz mały prezent np. zdjęcie z autografem).
Dodatkowo płatne są również: gra typu Quest, symulatory czy szkolenia (ceny: link i link)
Start rakiety z przylądka Canaveral – gdzie oglądać?
Skoro jesteśmy w miejscu, gdzie nie tylko buduje się rakiety, ale i je wystrzeliwuje to może uda się zobaczyć jakiś start rakiety?
Niestety nie jest to takie proste jakby się mogło wydawać. Nie można tak po prostu przyjechać sobie na start rakiety do Kennedy Space Center na przylądek Canaveral. Obecnie za każdym razem wygląda to inaczej. Aby obserwować start niedaleko platform startowych trzeba śledzić informacje na stronie KSC. Czasem jest to możliwe, czasem nie, a informacja pojawia się zazwyczaj dopiero na kilka dni przed (czasem wcześniej). Czasem trzeba zapłacić extra, a czasem jest to w cenie normalnego biletu.
I może będziecie zawiedzeni tym co teraz przeczytacie, ale nie planujcie swojego pobytu na Florydzie pod jakiś konkretny start rakiety. Jest zbyt wiele czynników determinujących taki start i zbyt często są przekładane, aby mieć pewność, że trafi się akurat na ten konkretny. Jeśli bardzo Wam na tym zależy, to sprawdźcie na stronie KSC jakie są planowane loty (link) i najlepiej zatrzymajcie się w okolicy na dłużej, albo tak planujcie pobyt aby móc go elastycznie dopasować pod start rakiety.
My się na nic nie nastawialiśmy, ale mieliśmy sporo szczęścia, bo podczas naszego pobytu na Florydzie był planowany start rakiety Atlas V wynoszącej sondę Solar Orbiter (start ten był odkładany już kilka razy). Co to za misja? Sonda powstała we współpracy Europejskiej Agencji Kosmicznej i Amerykańskiej Agencji NASA i ma na celu badanie Słońca. To tak bardzo w skrócie, więcej możecie przeczytać tutaj.
Co prawda nie trafiliśmy z terminem, bo start był zaplanowany kiedy my już byliśmy jakieś 3 godziny jazdy samochodem od przylądka Canaveral, ale jakże moglibyśmy ominąć takie wydarzenie?
Tak, jechaliśmy zatem specjalnie te 3 godziny na start, który był zaplanowany na godzinę 23, co chwila sprawdzając w telefonie czy nie odwołają go w ostatniej chwili.
Jadąc spodziewaliśmy się tłumów… korków na autostradzie, braku miejsc parkingowych, zatłoczonej plaży, ale nic takiego nie miało miejsca. Fakt, że byliśmy jakąś godzinę przed startem, ale nie mieliśmy problemu z zostawieniem samochodu tuż przy plaży.
A o jakiej plaży mowa? Otóż, jednym z najpopularniejszych miejsc do obserwacji startów rakiet jest Cocoa Beach. My zatrzymaliśmy się przy Westgate Cocoa Beach Pier, gdzie jest parking samochodowy (w nocy bezpłatny).
Na plaży panowała świetna atmosfera – ludzie przyjechali z krzesełkami, leżakami, rozłożyli koce, otworzyli piwa i czekali na start.
W pewnym momencie zobaczyliśmy łunę na północy, a chwilę po niej w powietrze wzbijał się duży, jasny punkt. Dopiero po kilku sekundach dotarł do nas huk startu rakiety (raczej odgłos, uderzenie, a nie huk). Następnie rozległy się oklaski i wiwaty wśród wszystkich oczekujących na plaży. Całą relację możecie zobaczyć na naszym filmie na YouTubie.
Czy było warto jechać 3 godziny w jedną stronę aby zobaczyć ten start? Może nie był on najbardziej spektakularny, nie widzieliśmy go z bliska, ale zapewne już nigdy w życiu nie będzie nam dane zobaczyć na własne oczy jak wznosi się w powietrze prawdziwa rakieta! Więc TAK, było warto!
Informacje praktyczne
Poniżej kilka dość ważnych informacji praktycznych, które pomogą Wam lepiej zaplanować dzień na przylądku Canaveral w Kennedy Space Center. Informacje są aktualne na dzień publikacji tego wpisu.
Organizacja wizyty w Kennedy Space Center
Na pobyt w KSC rekomendujemy zarezerwować cały dzień. Calutki! Najlepiej przyjechać na otwarcie, bo nie dość że sam obszar jest bardzo duży, to liczba atrakcji i angażujących wystaw jest na tyle duża, że według nas jeden dzień to za mało, aby wszystko zobaczyć i wszystkiego doświadczyć.
Godziny otwarcia:
Od poniedziałku do niedzieli – od 9:00 do 17:00.
Uwaga, ostatni autobus który zawozi odwiedzających do Apollo/Saturn V Center odjeżdża 2 godziny przed zamknięciem – ten punkt zachęcamy aby zrobić na początku, a nie zostawiać na koniec, bo może Wam zabraknąć czasu.
Autobusy powrotne z Apollo/Saturn V Center odjeżdżają co 15 minut, a podróż trwa około 20 minut.
Zaplecze gastronomiczne
Na terenie Kennedy Space Center jest kilka punktów gastronomicznych serwujących zarówno dania obiadowe, przekąski jak i słodkości. Nie są to jakieś bardzo wykwintne dania, ale za to ceny kosmiczne (jak zresztą na całej Florydzie ;) ).
Coś większego i ciepłego można zjeść w Orbit Cafe (niedaleko przystanku autobusowego) oraz w Moon Rock Cafe (w Centrum Apollo/Saturn V). Są to głównie pizze, burgery i sałatki.
Ceny biletów do Kennedy Space Center
Bilet całodzienny dla dorosłej osoby kosztuje $57, a dla dzieci w wieku 3-11 lat – $47, kosmos, nie? :)
Tak więc wstęp za przykładową rodzinę 2+2 to koszt 208 dolarów, czyli prawie 850 zł (w naszym przypadku trochę taniej, bo jedno dziecko było poniżej 3 roku życia), ale wiecie co? Nie żałujemy żadnej wydanej złotówki (a raczej dolara), bo było to wyjątkowe przeżycie.
Przy tych ponad 200 dolarach trzeba jeszcze wspomnieć o “symbolicznej” opłacie za parking – 10 dolarów za dzień.
Dojazd na przylądek Canaveral
Do Kennedy Space Center można dostać się jedynie samochodem lub w ramach wykupionych wycieczek np. z Orlando.
Kennedy Space Center znajduje się na przylądku Canaveral, na wschodnim wybrzeżu Florydy, około 50 mil (ok. 80 kilometrów) na wschód od Orlando. Dojazd samochodem z centrum miasta zajmie około godziny i należy jechać drogą nr 50 w stronę przylądku Canaveral, a następnie drogą nr 405 do mostu, którym można się dostać na przylądek. Stąd już tylko 10 minut jazdy samochodem, aby po prawej stronie zobaczyć Kennedy Space Center (należy skręcić w prawo, aby dojechać na parking).
Noclegi w okolicy Kennedy Space Center
Oczywiście w centrum lotów kosmicznych nie ma hoteli i nie ma tutaj możliwości nocowania, ale w bliskiej okolicy aż roi się od miejsc noclegowych. Ceny zaczynają się tak od 250 zł za noc, jednak trzeba zaznaczyć, że są to mocno budżetowe miejsca.
Standardowo trzeba liczyć około 500 złotych za noc.
Comfort Inn & Suites Melbourne-Viera, nieco oddalony, ale ma bardzo dobre opinie i korzystną cenę ok 415 zł za noc za dwie osoby (śniadanie wliczone w cenę) Link: http://r4b.link/holiday-inn-express-melbourne
Polecamy również poszukać noclegów bliżej Orlando i traktować je jako miejscówkę wypadową, bo w okolicach jest co robić.
Nasza opinia o centrum lotów kosmicznych na Florydzie
Wizyta w Centrum Kosmicznym Kennedy’ego to wyjątkowe przeżycie. Jak nigdzie indziej mieliśmy okazję poczuć prawdziwy dreszczyk emocji jaki towarzyszy zarówno w kontroli lotów jak i astronautom podczas startu rakiety. Jest to olbrzymia dawka wiedzy i ciekawe doświadczenie, a człowiek opuszczając to miejsce rozumie jak wielkim przedsięwzięciem jest każdy, pojedynczy start promu czy rakiety.
Mimo, że wejście jest dość drogie to były to jedne z lepiej wydanych pieniędzy. Polecamy to miejsce dosłownie każdemu, kto planuje pobyt na Florydzie :)
…zjechała prawie całą Europę za młodu, zamiłowanie do podróżowania odziedziczyła po rodzicach. Pomimo to wspólnie odkrywamy wiele miejsc na nowo. Nie lubi siedzieć w miejscu i stara się maksymalnie dużo wyciągnąć z każdego wyjazdu. To ona jest odpowiedzialna za znajdywanie miejsc, do których jedziemy i sprawia... Więcej o nas >>
Austria
Azory
Chiny
Cypr
Czechy
Dania
Dominikana
Dubaj
Hiszpania
Islandia
Japonia
Kuba
Litwa
Madera
Malta
Maroko
Meksyk
Niemcy
Polska
Portugalia
Singapur
Słowacja
Stany Zjednoczone
Szwajcaria
Ukraina
Węgry
Wielka Brytania
Włochy
Wyspy Kanaryjskie
Wyspy Owcze
